| |
Taşıma
Belgeleri
Deniz Konşimentosu (Marine/Ocean
Bill of Lading):
Bu belge bir gemi şirketinin veya onun yetkili acentesinin veya
yükleme limanında acentesi yoksa gemi kaptanının malı yükletene
verdiği, emre ve nama düzenlenebilen ve belge konusu malların taşınmak
üzere kabul edildiğini gösteren bir makbuz ve aynı zamanda yükleme
kaydı konduğunda bir taşıma sözleşmesidir.
Belirtilen malın mülkiyetini de temsil eder ve belgenin ciro edilmesiyle
mal el değiştirir.
Malların teslimi ve yüklenmesi aşamasında konşimento:
Yukarıda konşimentonun makbuz veya taşıma sözleşmesi olarak iki
görevinden bahsetmiştik. Yani mal gemi şirketince önce teslim alınmakta
ve daha sonra gemiye yüklenmektedir.
Teslim alma ve yükleme eylemleri aynı anda yapılabildiği gibi farklı
zamanlarda da yapılabilir.
Teslim alma keyfiyetini belgeleyen konşimentoya tesellüm konşimentosu,
(received for shipment Bill of Lading) doğrudan yükleme eylemini
belgeleyen konşimentoya yükleme konşimentosu (on board Bill of Lading)
denir.
İlk aşamada malların teslim alındığını belgelemek amacıyla düzenlenen
tesellüm konşimentosu, malların yüklendiğini göstermediğinden alıcı
için kabul edilir bir konşimento değildir.
Zira alıcı, sipariş ettiği malı teslim eden konşimentonun satıcı
tarafından bankaya ibraz anında malın yüklenip yola çıktığından
emin olmak ister. Bu nedenle alıcıların talep ettiği konşimentolar
malın gemiye yüklendiğinin belirtilmiş olduğu türde konşimentolardır.
Yükleme keyfiyeti iki yolla belgelenir. Birincisi, üzerinde matbu
olarak sadece malların teslim alındığı yazılı olan tesellüm konşimentosuna
malların yüklendiğine dair bir kayıt "Shipped On Board, Clean
On Board" veya benzeri ibareler konulması ve bu ibarelerin
altına gemi şirketi veya acentesinin kasesi, parafı ve yükleme tarihinin
eklenmesi ile sağlanır.
ikincisi ise doğrudan bir yükleme konşimentosunun düzenlenmesi veya
eldeki tesellüm konşimentosunun yükleme konşimentosu ile değiştirmesi
yolu ile sağlanır.
Yükleme konşimentosunda yükleme keyfiyeti matbu olarak yer aldığından
ayrı bir yükleme kaydına gerek yoktur. Yükleme tarihi, tesellüm
konşimentosundaki yükleme kaydının altındaki , yükleme konşimentosunda
ise, belgenin düzenlenme tarihidir. Bu tarih, akreditiflerde belirtilen
yükleme vadesine uyulması, sigortanın başlangıç tarihinin kontrolü
ve konşimentonun bayat olup olmadığının tayını acısından çok önemlidir.
Temiz Konşimento (Clean Bill of Lading) İbaresi:
Mallar dış görünüş itibarı ile iyi durumda teslim alınır veya yüklenirse
temiz bir konşimento söz konusudur.
Gemiye yüklemeyi müteakip konşimentoya "Clean On Board"
kaydı konulur. Fakat konşimentonun temiz olması için mutlaka "Clean
On Board" kaydının bulunması gerekmez. Konşimentoda malların
veya ambalajlarının kusurlu olduğuna dair (Örneğin 50 balya birkaçı
patlak;100 çuval 15 tanesi delik;tenekelerin bir kısmı akar vazıyette,
karton kutular ıslak vs. . ) gibi bir kayıt yoksa bu temiz bir konşimento
sayılır.
Başka bir deyişle akreditifte "Clean On Board" konşimento
istendiği halde sadece "On Board" kaydını taşıyan fakat
malların veya ambalajlarının kusurlu olduğuna dair bir kayıt taşımayan
konşimento temiz kabul edilir.
İhbar Adresi (Notify Address):
Varış limanında malların gelişinin haber verileceği sahsın ismi
ve adresidir. Bu şahıs alıcının temsilcisi, gümrükçüsü veya bizzat
alıcının kendisi olabilir. Notify adresinin kim olacağı akreditifte
belirtilir.
Bayat Konşimento:
Konşimentonun yükleme tarihin takip eden en kısa surede bankaya
ibraz edilmesi gerekir. Aksı takdirde konşimento, malların varışından
yeterli bir süre önce alıcının eline geçmez. Malların varış limanına
gelmiş olmasına rağmen konşimentonun henüz alıcının eline geçmemesi
gecikme masraflarına (demurrage) neden olur.
Akreditifte yükleme tarihinden itibaren 21 gün içinde bankaya ibraz
edilmeyen konşimentolar bayat (Stale) konşimento olarak nitelendirilir
ve rezerv konusu olur. Bayat konşimentonun bankaca kabul edilmesi
için ya bu rezervin alıcı tarafından kaldırılması ya da bayat konşimentonun
kabul edileceğinin akreditifte peşinen kabul edilmiş olması gereklidir.
Navlun (Freight):
Taşıma hizmeti karşılığında gemi şirketine ödenen ücrete navlun
denir. Teslim şekline göre navlun satıcıya veya alıcıya ait olabilir.
Duruma göre navlunun peşin ödendiği "Freight Prepaid"
varış limanında ödeneceği "Freight Payable At Destination/Freight
Collect" şeklinde ibareler ile konşimento üzerinde gösterilir.
Konşimento Nüshaları / Tam Takım İbaresi (Full Set Of
B/L):
Konşimentolar birden fazla orjinal nüshalı olarak düzenlenebilir.
Bunun amacı birinin yitirilmesi halinde diğerinin kullanılması imkanına
sahip olmaktır. Yükletenin isteğine göre düzenlenen orjinal ve suret
adetleri konşimentolarda kayıtlıdır. Düzenlenen tüm nüshalara tam
takım (Full Set) denir.
Örnek ; ön yüzünde 2 orijinal 2 suret yazan bir konşimento toplam
4 adet konşimentodan oluşur. Bu konşimento için full set 4 adettir.
2 orjinal 1 suret veya 1 orjinal 2 suret tam takım (Full Set ) değildir.
Akreditif şartı tam takım konşimentonun ibrazını gerektiriyorsa,
mutlaka 2 orjinal 2 suret konşimentonun ibraz edilmesi gerekir.
Orjinal nüshalardan herhangi birinin ilk ibrazında mallar gemi şirketinin
son cırantaşına teslim edilir ve şirket bütün sorumluluklarından
kurtulur. Malın asıl sahibi daha sonra ikinci bir orijinal nüsha
ile gelip malı talep etse bile taşıma şirketinin sorumluluğu yoktur
dolayısıyla malın tamamen kendi kontrolü altında olmasını isteyen
bir alıcı firma, bütün orijinal nüshaları elinde bulundurmak zorundadır.
Ciro (Endorsement):
Ciro, konşimentonun devir şekillerinden biridir. konşimentolar devir
açısından üç kısma ayrılır.
1) Nama Yazılı Konşimento ( To The Name Of):
Bu tür konşimentolara uygulamada pek rastlanmaz bu tür konşimentolar
temlik ve teslim ile devreder hak sahibinin kim olduğunun ispatı
hususu nama yazılı senetlerde olduğu gibidir.
2) Emre Yazılı Konşimento ( To The Order Of):
Bu tür konşimentolar uygulamada en çok rastlananlardır emre yazılı
konşimentonun devri, senedin cirosu ve teslimi ile yapılır (Türk
ticaret kanunu madde 1001) temlik cirosunun, teminat fonksiyonu
konşimentoda yoktur. Hak sahibinin ispatı, hamiline yazılı senetlerde
olduğu gibidir
3) Hamiline Yazılı Konşimentolar ( To Order):
Bu tür konşimentolara da, uygulamada az rastlanır. Bu tür konşimentolar,
sadece senedin teslimi ile devreder hak sahibinin ispatı, hamiline
yazılı sentlerde olduğu gibidir. Konşimentonun çeşidi ne olursa
olsun, senedin teslimi, malın teslimi hükmündedir. Bu yüzden, deniz
yolu ile nakledilen eşyanın mülkiyeti, konşimentonun devri ile bir
başka sahsa intikal eder veya senedin terhini suretiyle eşya üzerinde
rehin hakkı doğar.
Konşimento Türleri:
1) Short Form Bill's Of Lading
Yukarıda belirtildiği üzere konşimento aynı zamanda bir taşıma sözleşmesidir
doğal olarak taşıma şirketinin şartlarını içeren bu sözleşmenin
tam metni konşimentoların arka yüzünde küçük puntolu harflerle matbu
olarak yer alır. Bu sözleşmeler muhtelif uluslararası antlaşmalarla
belirlenmiştir. Short form konşimentonun en belirgin özelliği
sözleşme metninin belgenin arka yüzünde yerelmasıdır. Arka yüzde
yer alması gereken sözleşme metninin kaynağına on yüzde değinilmekle
yet inilmiştir bu özelliğinden dolayı bu tür konşimentoya
"Blank Back" (arkası bos) konşimento denir. Akreditifte
aksine bir şart yoksa bankalar bu tür konşimentoları kabul eder.
2) Container Bills Of Lading
Konteynır, içine mal konularak kapatılan ve gümrükçe mühürlenen
hafif metalden yapılma, dünya standartlarında belirlenmiş olcu ve
tipleri olan büyük bir kutudur . Taşıma konteynırlarla yapılıyorsa
buna uygun matbu formu bulunan konteynır konşimentosu düzenlenir
malların gemi şirketince kontrol edilmesi söz konusu olmadığından
konşimentodan mala ait ayrıntılar yükletenin beyanına göre yazılır.
Bu hususu belirten ibare
"Shıpper's Load And Count" şeklindedir. Dolayısıyla konteynırlar
ile sevkiyatı alıcı sadece güvendiği satıcılardan kabul etmelidir.
3) Liner Bill of Lading
Tarifeli sefer yapan gemilerle yapılan taşımacılıkta kullanılır.
Tarifeli sefer yapan gemilerde kalkış/varış saatleri, uğrayacakları
limanlar, yanaşacakları limanlara kadar her ayrıntı belirli ve düzenlidir.
Ayrıca genellikle bir antlaşmaya taraf olduklarından bu antlaşmanın
ortak hüküm ve kolaylıklarından yararlanırlar. Güvenli taşıma için
tercih edilirler.
4) Through Bill of Lading
İki liman arasındaki denizden taşımanın uzantısında kara yolu ile
taşıma da varsa (önce karayolu sonra denizyolu) ve tanzim edilen
konşimento malın
bu tür aktarmalı taşımasını kapsıyorsa buna Through Bill of Lading
(tek konşimento) denir. Benzer amaçlar için düzenlenen birleşik
taşıma (Combıned Transport) konşimentoları da vardır. Fakat bunlar
navlun komisyoncuları tarafından tanzim olunur ve taşıma süresince
demir yolu olmayabilir oysa Through Bill of Lading'de mutlaka denizyolu
parkuru bulunur ve belge gemi şirketi veya yetkili acentesi tarafından
tanzim edilir.
5)Charter Party Bill of Lading
Yükleten, geminin tümünü veya bir bölümünü bir sefer için kiraladığında
gemi şirketi ile Charter Party sözleşmesi yapar . Taşımanın ayrıntıları
ve şarta bağlanan bazı riskler bu özel sözleşmeye tabıdır.
Bu durumda düzenlenen konşimentoya "Subject To Charter Party"
kaydı konulur. Sözleşme belirli bir sure için yapılırsa buna "Time
Charter", belirli bir sefer için yapılıyorsa da buna "Trip
Charter" sözleşmeleri denir.
Bu tür konşimentoların bankalarca kabul edilmesi ancak akreditifte
buna izin verilmesi şartıyla mümkündür. Hukuki nedenlerden dolayı
bankalar bu tür konşimentoyu içeren vesaiki teminata almakta çekimser
davranırlar,
zira charter party navlun sözleşmeleri iki taraf arasında yapılan
özel bir sözleşmedir. Bu nedenle genel esasların üzerinde olup,
anlaşmazlık halinde öncelik taşırlar. Alıcı sözleşme ayrıntılarından
haberi olmadığı için herhangi bir sorunda sözleşmenin bir maddesi
alıcının aleyhine çalışabilir. Navlun ödenmediğinde gemi sahibinin
mallara el koyma hakkı vardır.
6)Non-Negotiable Bill of Lading (Ciro Edilemez Konşimento)
Bazı durumlarda konşimentolar birkaç el değiştirebilir sonuçta konşimento
geminin varışında alıcın eline gelmeyebilir varış limanında malın
teslim işleminin gecikmeli olmamamsı için bazı denizcilik isletmelerince
geliştirilen non-negotıable kullanılır. Bu belge doğrudan malın
alıcısı adına düzenlenir. Ciro edilemez. Belge temsil ettiği malların
alıcıya teslimi sorun yaratmaz.
7) Combined-Transport Bill of Lading(Birlesik Taşıma Konşimentosu)
Bu belge, birden fazla (Multimodal) taşıma aracı ile gerçekleştirilen
ve taşıma sürecinde denizyolu bulunmasında şart olmayan bir taşımaya
ait konşimentodur. Navlun komisyoncuları veya adına cto "Combined
Trasport Operator" denen işletmecilerce düzenlenir.
Normal deniz konşimentolarında görülen yükleme ve boşaltma limanlara
ait boşluklar yerine, bu belgede teslim alma yeri (place of receipt)
teslim etme yeri (place of delivery) haneleri görülür. Çünkü taşımanın
özelliği itibariyle bu yerlerin liman olması gerekmez. Bu belgenin
çift amaçlı kullanımı için "Combined Transport Or Port To Port
Shıpment Bill of Lading" (Birleşik Taşıma Ve Limandan Limana
Taşıma Konşimentosu) formu da mevcuttur.
Formda her iki taşıma türü için kullanılmak üzere yükleme limanı,
boşaltma limanı, teslim alma yeri ve teslim etme yeri haneleri bulunur.
Belge limandan limana taşımayı kapsıyorsa deniz konşimentosu niteliğinde
olacağından gemi şirketince düzenleceği tabiidir.
8) Tanker Bill of Lading (Tanker Konşimentosu)
Ham petrol, sıvı yakıt ve kimyevi maddelerin taşımasında kullanılan
tankerler için düzenlenen konşimentolardır.
Dökme/sıvı yükün taşıması nedeniyle, işin gereğine göre özel ibareler
ve şartlar taşır.
9)2. Kaptan Makbuzu (Mate's Receipt)
Gemiye yüklenen mallara ait bir makbuzdan ibarettir. Malları temsil
etmediği için mallar üzerinde tasarruf yetkisi vermez. Konşimento
tanzimine kadar geçici bir belgedir. Yükleten bu belgeyi gemi acente
sına ibraz ederek konşimento ile değiştirir. Aktarmasız taşımalarda
aynı gruba dahil şirketler arasındaki alım-satım işlerinde konşimento
yerine kullanılabilir.
Taşıma Senetleri (Way
Bills/Consignment Notes):
1)Havayolu Taşıma Senedi / Hava Konşimentosu
(Airwaybill/AWB)
Havayolu şirketlerince düzenlenen ve malları taşınmak üzere teslim
alındığını gösteren makbuzdur. Mallar üzerinde tasarruf etme Yetkisi
vermez. Varış havalimanında gümrük işleminin tamamlanmasından sonra
mallar belgede ismi yazılı alıcıya teslim edilir. Alıcı yerine alıcının
bankası adına da düzenlenebilir. Bu durumda banka varış yerindeki
havayolu şirketine vereceği yazılı talimatla malları alıcıya teslim
ettirir. AWB biri alıcıya, biri yükletene, biri de havayolu şirketine
ait olmak üzere 3 orjınal ve 9 kopya olarak düzenlenir. Bankalara
ibraz edilen nüsha 3 no'lu yükleten nüshasıdır. (orginal no. 3 for
shipper)Belgede yer alan bilgiler:Uçuş sefer sayısı ve tarihi, malın
cins ve miktarı, alıcının adı, yükletenin adı, navluna ait kayıt
ve havayolu şirketinin kase ve imzasıdır.
2)Fiata Belgeleri Fiata FCR, FCT
Uluslararası nakliye acenteleri birliği federasyonu (FIATA) tarafından
standart şekle sokularak kullanılan ve taşınmak üzere teslim alınan
mallar karşılığında verilen makbuzlardır. Dolayısıyla içeriklerinde
bir taşıma sözleşmesi yer almaz. Varış mahallinde bu belgelerin
ibrazı üzerine mallar belgede adı geçen alıcıya teslim edilir. Teslim
eden taraf, belgeyi düzenleyen nakliye acentesinin (Freight Forwarder)
varış mahallindeki şubesi veya muhabiridir. Nakliye acenteleri aynı
yöne gidecek malları bir araya toplayıp guruplandırarak kendi seçtikleri
taşıma şirketlerine teslim eder, onların araçlarına yüklerler. Taşımalar
için kendi "Container"lerini kullanabilirler. yukarıda
belirtilen özelliklere sahip FIATA belgelerinden ikisi FIATA FCR
(Forwarder's Certificate of Receipt) ve FIATA FCT (Forwarder's Certificate
Of Transport)dır.
FIATA FCR, seçilen duruma göre;
*Alıcının emrine amade tutulmak,
*Alıcıya sevk edilmek üzere malların forwarder tarafından dış görünüş
itibariyle iyi durumda teslim ve kontrol altına alındığını belgeler.
Nama düzenlenir, ciro edilemez. orjinal nüshanın varıştaki taşıma
acentesine
ibrazı üzerine mallar belgede adı yazılı alıcıya teslim edılır.
FIATA FCT ise emre yazılıdır. (To The Order Of Consignee) takım
halinde düzenlenir. Ciro edilebilir. Varış yerinde mallar belgenin
orjinal nüshasını ibraz eden alıcıya veya onun ciro ettiği şahsa
teslim edilir.
Üçüncü FIATA belgesi Combined Transport Bill of Lading'dir. Bu belge
konşimento türleri arasında incelediğimiz birleşik taşıma konşimentosunun
FIATA tarafından hazırlanmış olanıdır. Genel olarak birleşik taşıma
konşimentolarının deniz konşimentolarından farkları şunlardır:
Deniz konşimentosunda söz konusu olmadığı halde birleşik taşıma
konşimentosu veya belgesi:
*Yükleme ve boşaltma limanları yerine, teslim alma ve teslim etme
yerlerini gösterir. Çok maksatlı hazırlanmış belgelerde duruma göre
kullanılmak üzere, hem liman hem yer isimlerinin yazılması için
dört adet boşluk bulunur.
*Malların ismi belirtilen bir gemiye yüklendiği hususu yerine, malların
teslim alındığı yerden teslim edileceği yere kadar birden fazla
etaplı bir biçimde taşınacağını teyit eder. Bunun sonucu, bir taşıma
biçiminden bir başkasına aktarma yapılabilir.
*Gemi sahibi bir denizcilik şirketi , yanı "Carrier" sıfatına
haiz bir tüzel kişi yerine belge, gemi sahibi olmayan bir navlun
komisyoncusu veya birleşik taşıma yükümlüsü (Combined Transport
Operator)tarafından düzenlenir.
FIATA FCR nakliyeci makbuzunun yanı sıra FIATA başlığını taşımayan
FCR'lerde mevcuttur. Bunlar FIATA standartasyonu dışında kalan ve
nakliyecilerin kendi formlarını kullandıkları karayolu taşıma senetleridir.
3)CMR Karayolu Taşıma Belgesi (CMR International
Consignment Note / CMR Roar Waybill)
Uluslararası nitelikteki CMR (Convention Marchandises Routiers)
anlaşmasının hükümlerini kabul eden ülkelerce kullanılan bir karayolu
taşıma belgesidir ve taşımanın CMR hükümlerine göre yapıldığını
gösterir. Navlun komisyoncusu veya taşımacılık şirketi tarafından
alıcının adına düzenlenir. Malların belirtilen şartlarla taşınmak
üzere, iyi durumda teslim alındığını ve taşıma sözleşmesinin yapıldığını
gösteren hukuki bir delildir. Malların mülkiyetini temsil etmediğinden
ciro edilemez.
Üç orjinal nüsha olarak düzenlenir. Birincisi yükletene verilir,
ikincisi mallara eşlik eder, üçüncüsü de taşımacıda kalır. Yükleten,
mallar yolda iken taşımacıya talimat vererek taşımayı durdurma,
teslim yerini değiştirme veya malların belgede ismi yazılı alıcıdan
başka bir sahsa teslimini isteme hakkına sahiptir. Bu hak belgenin
ikinci orjinal inin belgede adı yazılı alıcıya verilmesi üzerine
hükümden düşer. Anılan, hakkını kullanmak istediğinde yükleten belgenin
birinci orjinal ini taşımacıya ibraz etmelidir. Bu durumda yeni
talimat belgeye kaydedilir. yükleten aynı zamanda taşımacıya garanti
vermelidir.
4)House Bill of Lading
Bu taşıma belgesi taşımayı kendi yapmayan nakliyeci (Forwarder)
tarafından düzenlenen ciro edilemez nitelikte bir taşıma senedidir.
Malı teslim alarak bu belgeyi yükletene veren nakliyeci kendi seçeceği
bir taşıma aracı ile malı sevkeder.
5)Hamule Senedi (CIM Rail Consigment Note)
Trenle taşımacılıkta kullanılan taşıma belgesi olup "malların
demiryolu ile taşınmasına ilişkin uluslararası anlaşma" (Convention
Internationale Concernantle Transports Des Marchandises Par Chemins
De Fer) - kısa adı CIM - anlaşmasına tabii olarak düzenlenir. Malların
mülkiyetini temsil etmez, dolayısıyla ciro edilemez. Demiryolu idaresince
belgenin gönderene verilişi sadece malın bir vagonu doldurması (Full
Load) durumu ile kısıtlıdır. Aksı halde, yanı bir gönderene ait
malın vagon doldurmaması (Less Than Full Load)durumunda demiryolu
idaresi hamule senedi vermez. Bu gibi hallerde malın bir taşıma
komisyoncusuna teslim edilerek ondan nakliyeci makbuzu alınması
gerekir. Komisyoncular aynı yöne mal gönderen satıcılardan teslim
aldıkları malları gruplandırarak vagonları doldururlar ve demiryolu
idarecilerinden kendi adlarına hamule senedi alırlar.
Dolu vagon karşılığında demiryolu idaresinin verdiği belge hamule
senedinin ikinci nüshasıdır. Birinci nüsha(Asıl) mallarla birlikte
gönderilir. Mallar, alıcısına, müracaatında ve hüviyet ibrazı karşılığında
hamule senedi aranmaksızın teslim edilebilir. Bu nedenle kredili
işlemlerde hamule senedinde alıcı olarak bankanın kayıtlı olmasının
önemi vardır.
6)Paket Postası Makbuzu (Parcel Post Receipt)
Alıcısına posta ile gönderilecek mala ait kolinin doğrudan alıcı
veya alıcının bankasına sevk edilmek üzere posta idaresine verilmesi
karşılığında alınan posta makbuzudur. Posta ile sevkiyatı daha ziyade
posta ile gönderilebilecek normal boyutlarda olan ve bedeli peşin
gelmiş veya akreditifte bu tür sevkiyata izin verilmiş mallar için
yapılabilir. Bir akreditife dayalı olmadığı halde bankalar adına
yapılması düşünülen sevkiyatlarda ilgili bankanın izninin alınması
gerektiği hatırlanmalıdır.
«Geri
Dön
|
FAYDALI TEKNİK BİLGİLER
 CMR nedir?
Freight Forwarder kimdir?
Taşıma belgeleri
... Devamı >
|
